Trong hành trình tầm sư học võ, người ta thường dễ bị cuốn vào những chiêu thức rực rỡ, những đường quyền biến hóa hay những thế võ phô trương lực lượng. Nhưng càng đi sâu vào võ Nhất Nam, người ta càng nhận ra một sự thật bất ngờ: đỉnh cao của môn võ cổ truyền này không nằm ở sự phức tạp, mà nằm ở sự tinh giản.
Nhiều người dễ nhầm lẫn giữa “đơn giản” và “tinh giản”. Đơn giản là sự thô sơ ban đầu khi chưa biết nhiều. Còn tinh giản là kết quả của một quá trình gọt giũa gian khổ, gột bỏ tất cả những gì rườm rà, chỉ giữ lại phần sắc bén và hiệu quả nhất.
Đó chính là tinh thần Nhất Nam — Triết lý “Không Thừa”.
1. Bốn trụ cột của “Không Thừa” trong võ Nhất Nam
Ngày tôi theo học Thầy Bính, Thầy thường nhắc đi nhắc lại rằng võ Nhất Nam không đơn giản, mà là tinh giản. Sự tinh giản đó được đúc kết qua bốn tiêu chí vận động tối thượng:
Nhanh hết mức: Đòn ra không có độ trễ, không có động tác chuẩn bị hay nhấp nháy tạo nhịp.
Mạnh hết mức: Tối ưu hóa toàn bộ lực của cơ thể thông qua xoay hông, phát lực, cộng hưởng..
Hợp lý hết mức: Đánh đúng thời điểm, đúng khoảng cách, giáng vào đúng sơ hở của đối phương, các chuyển động theo đúng các quy tắc vật lý và sinh lý con người.
Tiết kiệm hết mức: Tiết kiệm từng miligiây phản xạ, từng centimet di chuyển và từng năng lượng tiêu hao.
Bốn tiêu chí này hợp lại tạo thành một nguyên lý duy nhất: Không được phép thừa.
2. Kỷ niệm 6 tháng cho một bước chân: Bài học từ lỗi tấn hai nhịp
Thực chiến là ranh giới sinh tử, nơi một động tác thừa dù nhỏ nhất cũng phải trả giá bằng thất bại. Bản thân tôi từng dính phải nhiều lỗi sai khi tập, một trong số đó là Lỗi tấn hai nhịp, thói quen đã đi theo mình suốt nhiều năm tháng.
Với một người xem bình thường, lỗi đó rất nhỏ, dường như vô hại. Nhưng dưới mắt nhìn của Thầy, cái nhịp phụ ấy chính là một “động tác thừa chết người”. Nó vừa làm chậm tốc độ tiếp cận, vừa lãng phí năng lượng, và nguy hiểm nhất: nó vô tình “thông báo” cho đối thủ biết tôi sắp ra đòn.
Để gọt bỏ cái nhịp thừa đã cắm rễ vào phản xạ ấy, Thầy Bính đã dành cho tôi trọn vẹn 6 tháng trời chỉ để sửa duy nhất một bước chân.
6 tháng không học chiêu thức mới, không luyện những bài quyền phức tạp, mà chỉ lặp đi lặp lại việc bước tấn làm sao cho tròn một nhịp. Bước là bước, tấn là tấn, trọn vẹn, dứt khoát và không có bất kỳ chuyển động phụ nào.
Bài học 6 tháng ấy làm tôi thấm ngộ: Để loại bỏ một động tác thừa, người ta phải trả giá bằng hàng ngàn lần rèn luyện.
3. “3 năm đầu ta tập võ, 3 năm sau võ luyện ta”
Người xưa có câu: “3 năm đầu người luyện võ, 3 năm sau võ luyện người”.
Trong 3 năm đầu, chúng ta đến với võ để rèn luyện thân thể, thuộc chiêu thuộc thế, làm chủ kỹ thuật bên ngoài. Nhưng khi vượt qua cột mốc đó, nếu đủ lặng và đủ thấm, võ thuật sẽ quay ngược trở lại chảy vào máu thịt, gọt giũa tâm thức và cách sống của chính chúng ta.
Khi thói quen “không thừa” của võ Nhất Nam đã ăn sâu vào tâm thức và phản xạ, tôi bắt đầu giật mình nhìn sang cuộc sống. Tôi nhận ra tôi và nhiều người đang sống với quá nhiều động tác thừa:
Nghĩ thừa: Những việc không đáng nghĩ cũng trằn trọc loay hoay, tự làm kiệt sức mình trong suy tưởng.
Nói thừa: Nói những lời vô thưởng vô phạt, nói để lấp đầy khoảng trống chứ không mang lại giá trị hay sự chữa lành.
Đi thừa, Gặp thừa, Làm thừa: Di chuyển không mục đích quan trọng, tham gia những cuộc gặp vô bổ, ôm đồm nhiều công việc không thực sự cần thiết.
4. Từ đòn thế Nhất Nam đến triết lý sống gọn gàng
Ngày xưa, tôi cũng từng là người muốn làm đủ thứ, đi rất nhiều nơi, gặp gỡ rất nhiều người. Tôi tưởng đó là năng động, nhưng thực chất nhiều trong số đó chỉ là những “động tác thừa” trong đời sống.
Càng về sau này, thấm triết lý Nhất Nam, tôi chủ động thay đổi cuộc sống của mình: Đi ít lại, gặp gỡ ít lại, làm gọn lại.
Giống như cú tấn một nhịp trên sàn tập, cuộc sống khi gọt bỏ được những “nhịp thừa” sẽ trở nên thanh thoát, tập trung và tích tụ được nguồn năng lượng mạnh mẽ nhất. Ta không còn lãng phí sức lực cho những điều vô bổ, mà dồn trọn vẹn tâm trí vào những giá trị cốt lõi.
Võ Nhất Nam không chỉ là một nghệ thuật chiến đấu, mà còn là một môn triết học vận động độc đáo của người Việt. Triết lý “Không Thừa” nhắc nhở chúng ta rằng: Đỉnh cao của sự rèn luyện không phải là tích lũy thêm thật nhiều, mà là buông bỏ được những điều thừa thãi không cần thiết.
Trần Bình cẩn bút
